Ο προσωπικός απεσταλμένος του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την Κύπρο θα αποκαλύψει σύντομα συμφωνία για επίλυση προβλημάτων με «εποικοδομητική ασάφεια».
Του Michael Rubin για το Middle East Forum
Μετάφραση CosmoStatus
Πριν από 52 χρόνια, στις 20 Ιουλίου, η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο. Οι ισχυρισμοί των Τούρκων ηγετών ότι το έπραξαν για να προστατεύσουν τη μουσουλμανική μειονότητα της Κύπρου δεν ήταν ποτέ αξιόπιστοι. Το μεγαλύτερο μέρος της εισβολής, της αρπαγής γης και της εθνοκάθαρσης της Τουρκίας σημειώθηκαν μετά από κατάπαυση του πυρός και εν μέσω συνεχιζόμενων ειρηνευτικών συνομιλιών.
Ενώ η κατοχή της Κύπρου απολαμβάνει ευρείας υποστήριξης σε όλο το πολιτικό φάσμα της Τουρκίας, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει οδηγήσει την εδραίωση του τουρκικού ιμπεριαλισμού σε νέο επίπεδο: Επιτέθηκε στις ειρηνευτικές δυνάμεις στην Πύλα και παραβίασε το status quo στα Βαρώσια, που υπάρχει εδώ και δεκαετίες. Εν τω μεταξύ, η Τουρκία συνέχισε να διοχετεύει δεκάδες χιλιάδες εποίκους στη βόρεια Κύπρο. Πολιτισμικά, οι φτωχοί Τούρκοι της Ανατολίας, τους οποίους χρησιμοποιεί ο Ερντογάν για να αυξήσει τον αριθμό των εποίκων στην Κύπρο, διαφέρουν από τους γηγενείς Κύπριους που αποκαλούν την Κύπρο σπίτι τους εδώ και αιώνες. Οι Κύπριοι Μουσουλμάνοι έχουν περισσότερα κοινά με τους Κύπριους Έλληνες παρά με τους Τούρκους της Ανατολίας, οι οποίοι συχνά εισάγουν έναν ισλαμισμό ξένο προς την ίδια την Κύπρο.
Καθώς η κατοχή συνεχίζεται εδώ και δεκαετίες, πολλοί εντός της διεθνούς κοινότητας την έχουν αποδεχτεί ως τη νέα κανονικότητα. Σχεδόν όλες οι ειρηνευτικές δυνάμεις των Ηνωμένων Εθνών κατά μήκος της γραμμής ελέγχου μεταξύ Κύπρου και κατεχόμενων ζωνών γεννήθηκαν μετά την τουρκική εισβολή. Το ίδιο και οι περισσότεροι διπλωμάτες με χαρτοφυλάκιο την Κύπρο. Για άλλους διπλωμάτες, είναι θέμα ρεάλ πολιτικής. Ο συνολικός πληθυσμός της Κύπρου, συμπεριλαμβανομένων των κατεχόμενων ζωνών, είναι λιγότερος από 1,5 εκατομμύριο. Συγκριτικά, ο πληθυσμός της Τουρκίας πλησιάζει τώρα τα 90 εκατομμύρια. Και ενώ η Κύπρος διατηρεί μόνο μια μικρή εθνοφρουρά, η Τουρκία είναι μέλος του ΝΑΤΟ με ενεργό στρατό σχεδόν μισού εκατομμυρίου.
Με το πέρασμα των ετών, οι διπλωμάτες έχουν μετατοπιστεί από τις εκκλήσεις προς την Τουρκία για άμεση αποχώρηση. Το ψήφισμα 353 (1974) του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο εγκρίθηκε ομόφωνα, ζήτησε κατάπαυση του πυρός και άμεσο «τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης». Ωστόσο, τα επόμενα χρόνια, διάφορες προτάσεις αναζήτησαν δημιουργικές λύσεις. Κάθε πρωτοβουλία, ακόμη και όταν δεν ήταν επιτυχής, διαμόρφωσε την ατζέντα για μελλοντικές συνομιλίες.
Το 1977, ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄, πρόεδρος της Κύπρου, και ο Ραούφ Ντενκτάς, ηγέτης της κατεχόμενης ζώνης, μίλησαν για μια δικοινοτική ομοσπονδιακή δημοκρατία, αν και με οικονομική βιωσιμότητα και δικαιώματα ιδιοκτησίας που διαμορφώνουν τον αντίστοιχο έλεγχο. Ουσιαστικά, αυτό σήμαινε την αντιστροφή της εθνοκάθαρσης που διέπραξε ο τουρκικός στρατός. Δύο χρόνια αργότερα, ο Ντενκτάς συμφώνησε με τον διάδοχο του Μακαρίου, Σπύρο Κυπριανού, να μην υπάρξει ένωση κυπριακής επικράτειας με άλλες χώρες: η Ελλάδα δεν μπορούσε να προσαρτήσει περιοχές με ελληνικό πληθυσμό και η Τουρκία δεν μπορούσε να προσαρτήσει τις ζώνες που κατείχε.
Το 1983, το κοινοβούλιο της βόρειας Κύπρου ανακήρυξε την Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου ως ανεξάρτητο κράτος, το οποίο η Τουρκία, με επικεφαλής τότε τον διορισμένο από τον στρατό πρωθυπουργό Μπουλέντ Ουλουσού, αναγνώρισε. Η ενέργεια των Τούρκων έθεσε το προηγούμενο για αυτό που θα έκανε αργότερα η Ρωσία με τις Λαϊκές Δημοκρατίες του Ντόνετσκ και του Λουγκάνσκ, όταν Ρώσοι εισβολείς αποσχίστηκαν από το ουκρανικό έδαφος. Μια τέτοια μονομερής προσέγγιση διέλυσε κάθε συσσωρευμένη εμπιστοσύνη στις διαπραγματεύσεις και πιθανότατα αντανακλούσε ότι η τουρκική πλευρά πάντα προσπαθούσε να κερδίσει χρόνο, αντί να αναζητήσει τη λύση.
Τα Ηνωμένα Έθνη ανέλαβαν, μεσολαβώντας για έμμεσες συνομιλίες. Το 1989, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Χαβιέρ Πέρεζ ντε Κουεγιάρ, απογοητευμένος από την έλλειψη προόδου, διαμόρφωσε τις δικές του ιδέες για μια λύση. Πρότεινε μια ομοσπονδιακή δημοκρατία που θα εξισορροπούσε την εθνική και την τοπική εξουσία. Ενώ ο Πέρεζ ντε Κουεγιάρ μπορεί να ήταν καλοπροαίρετος, η επιθυμία να επιβληθούν παραχωρήσεις για να σπάσει το αδιέξοδο αντάμειψε την Τουρκία για την επιθετικότητά της: η Κύπρος έχασε την εξουσία της, ενώ η ζώνη του Βισύ της Τουρκίας στην Κύπρο απέκτησε νομιμότητα.
Στις 13 Μαΐου 1990, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ενέκρινε ψήφισμα που ενέκρινε την ιδέα μιας δικοινοτικής, διζωνικής Κύπρου και εξουσιοδοτούσε επίσημα τον γενικό γραμματέα να δρομολογήσει νέες ιδέες για να σπάσει το αδιέξοδο. Ο Γενικός Γραμματέας Μπούτρος Μπούτρος-Γκάλι πρότεινε μια νομοθετική εξουσία με δύο σώματα, με αναλογία 70:30 Ελλήνων και Κυπρίων στην κάτω βουλή και την άνω βουλή να κατανέμεται ισόποσα. Η ομοσπονδιακή εκτελεστική εξουσία θα λειτουργούσε επίσης με αναλογία 70:30 Ελλήνων και Τουρκοκυπρίων. Ο Μπούτρος-Γκάλι εγγυήθηκε επίσης ότι κάθε αρχή θα κυβερνούσε αντίστοιχα έναν ελληνοκυπριακό και έναν τουρκοκυπριακό πληθυσμό. Ενώ αυτό μπορεί να ακούγεται δίκαιο στην έδρα του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, ο γενικός γραμματέας ουσιαστικά ευλόγησε την υπάρχουσα εθνοκάθαρση.
Ο Γενικός Γραμματέας Κόφι Ανάν συνέταξε ένα νέο σχέδιο το οποίο αποκάλυψε ως «Η Βάση για Συμφωνία για μια Συνολική Επίλυση του Κυπριακού Προβλήματος», κοινώς γνωστό ως Σχέδιο Ανάν. Περιέγραφε ένα περίπλοκο σύστημα εναλλαγών και αναλογιών, βασισμένο χαλαρά στο ελβετικό ομοσπονδιακό σύστημα. Οι Ελληνοκύπριοι διαφώνησαν με τη νομιμοποίηση των εθνοκαθαρίσεων του παρελθόντος και την αποτυχία του σχεδίου να αντιμετωπίσει τους Τούρκους εποίκους, οι οποίοι πιθανότατα ήδη υπερείχαν αριθμητικά του νόμιμου κυπριακού μουσουλμανικού πληθυσμού. Οι Κύπριοι απέρριψαν συντριπτικά το σχέδιο σε δημοψήφισμα λόγω αυτών των ανησυχιών και της αποτυχίας του ΟΗΕ να σκιαγραφήσει μηχανισμούς επιβολής. Φοβήθηκαν να κάνουν παραχωρήσεις, μόνο και μόνο για να ενισχύσει η Τουρκία τη φρουρά της στο νησί. Οι κυπριακές ανησυχίες ήταν βάσιμες, ειδικά δεδομένου του ιστορικού του ΟΗΕ να αντιδρά στην αδιαλλαξία με περαιτέρω συμβιβασμούς.
Σήμερα, το μοτίβο επαναλαμβάνεται. Ο Ερντογάν εναλλάσσεται μεταξύ της διαίρεσης της Κύπρου σε δύο ανεξάρτητα κράτη και του θρήνου που η Τουρκία δεν ολοκλήρωσε την Anschluss (σ.σ. προσάρτηση). Τώρα, τα Ηνωμένα Έθνη ξαναρχίζουν το θέμα. Η María Ángela Holguín, προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες για την Κύπρο, σύντομα θα αποκαλύψει μια συμφωνία που, όπως ισχυρίζεται, θα λύσει τα προβλήματα με «εποικοδομητική ασάφεια». Αφήστε στην άκρη ότι μια τέτοια ασάφεια είναι κακή πρακτική. Σκοτώνει ανθρώπους και θα σπείρει τους σπόρους για γενιές συγκρούσεων.
Το πρόβλημα είναι ότι ο Γκουτέρες και η Holguín είναι τόσο επικεντρωμένοι στην απομόνωση της Κύπρου που αγνοούν το προηγούμενο που κινδυνεύουν να δημιουργήσουν. Καθώς τα Ηνωμένα Έθνη προτείνουν μια ακόμη λύση που θα νομιμοποιεί και θα ανταμείβει αναδρομικά την κατοχή της Τουρκίας, ο Ερντογάν απαιτεί αναθεώρηση των θαλάσσιων ορίων, αν όχι του εδαφικού ελέγχου στο Αιγαίο. Εάν το σχέδιο του ΟΗΕ προχωρήσει, η Τουρκία θα έχει δίκιο να πιστεύει ότι μπορεί να επιτύχει τους στόχους της και στο Αιγαίο στρατιωτικά, κερδίζοντας τη διεθνή έγκριση εάν απλώς περιμένει αρκετά. Ούτε θα χρειαζόταν απαραίτητα η Άγκυρα να περιμένει, επειδή οι Τούρκοι διπλωμάτες και ίσως ο Αμερικανός πρέσβης Τομ Μπαράκ θα επικαλούνταν εύκολα και επανειλημμένα το κυπριακό προηγούμενο για να παραχωρήσουν στην Τουρκία την κατοχή ελληνικών νησιών που θα έχει κάνει εθνοκάθαρση.
Πολύ συχνά, αξιωματούχοι του ΟΗΕ και Ευρωπαίοι διπλωμάτες συνδέουν τον συμβιβασμό με την πολυπλοκότητα. Αυτό που πραγματικά κάνουν, ωστόσο, είναι κακή πρακτική. Δεν θα πρέπει να υπάρχει λύση για την Κύπρο που να μην απαιτεί πρώτα την εκκένωση κάθε τουρκικού στρατεύματος και Τούρκου εποίκου από το νησί και την επανάκτηση της πλήρους κυπριακής κυριαρχίας σε ολόκληρη την επικράτεια της χώρας.
Αναπαραγωγή του άρθρου μπορεί να γίνει μόνο με ευδιάκριτη αναφορά στην πηγή CosmoStatus και χρήση live link
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου