Η ομιλία του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών στην Πνύκα με φόντο την Ακρόπολη ήταν μια εξαιρετική ομιλία – ύμνος προς την Ελλάδα. Ακολουθεί ολόκληρο το κείμενο της ομιλίας.
Υπάρχουν σπουδαία ερείπια σε ολόκληρο τον κόσμο. Σε πολλές περιπτώσεις, πρόκειται για τόπους όπου η ιστορία μοιάζει να έχει εξαντληθεί: απομεινάρια μακρινών πολιτισμών που έχουν προ πολλού σβήσει από τη ζωντανή μνήμη.
Όμως η Ακρόπολη είναι διαφορετική.
Εδώ και χιλιάδες χρόνια, ο πολιτισμός που δημιούργησε το μνημείο που υψώνεται πίσω μου αιχμαλωτίζει τη φαντασία του δυτικού κόσμου. Γενιές πολιτικών, καλλιτεχνών και φιλοσόφων έχουν στρέψει το βλέμμα τους προς αυτήν – την κοιτούσαν με θαυμασμό και δέος.
Ο χρόνος, βέβαια, τείνει να αμβλύνει τις αισθήσεις: οι μεγάλες νίκες και οι καταστροφικές ήττες μοιάζουν να συρρικνώνονται και να καταλήγουν μια υποσημείωση σε κάποιο σχολικό εγχειρίδιο, ένα ακόμη στοιχείο που οι μαθητές καλούνται να αποστηθίσουν και στη συνέχεια να λησμονήσουν. Ωστόσο, οι αρχαίοι Έλληνες φαίνεται να ασκούν μια σχεδόν μυστηριακή επίδραση στη μνήμη μας. Μας καλούν κοντά τους, ξανά και ξανά.
Το 480 π.Χ., τα στρατεύματα του Ξέρξη έφτασαν σ' αυτή την πόλη και παρέδωσαν τα ιερά της στις φλόγες. Οι περισσότεροι Αθηναίοι είχαν ήδη απομακρυνθεί με πλοία σε ένα κοντινό νησί. Ωστόσο, υπήρχαν ορισμένοι που αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους. Αντ' αυτού, οχυρώθηκαν στον βραχώδη λόφο της Ακρόπολης για να δώσουν μια συγκλονιστική μάχη μέχρις εσχάτων, ρίχνοντας τεράστιες πέτρες από τα βράχια πάνω στους Πέρσες εισβολείς και κρατώντας σε απόσταση τη μεγαλύτερη αυτοκρατορία της εποχής επί μέρες. Τελικά, λύγισαν μπροστά στην υπεροχή του εχθρού. Οι Πέρσες λεηλάτησαν τους ναούς, έκαψαν τα ιερά και ισοπέδωσαν την Ακρόπολη, αλλά όταν οι Αθηναίοι επέστρεψαν, συνέλεξαν τα συντρίμμια της παλιάς Ακρόπολης και τα έθαψαν στον λόφο όπου αυτή υψωνόταν. Και δεκαετίες αργότερα, επί Περικλέους, ανήγειραν τον Παρθενώνα.
Εδώ και 25 αιώνες, ο Παρθενώνας στέκει αγέρωχος. Αυτοκρατορίες αναδείχθηκαν και κατέρρευσαν στη σκιά του. Και οι απόγονοι των ανθρώπων που τον έχτισαν –τα τέκνα της Αθήνας και της Ρώμης– μετέφεραν τον πολιτισμό τους στα πέρατα της Γης. Δυόμισι αιώνες μετά την ίδρυση της αμερικανικής δημοκρατίας –στην άλλη άκρη του κόσμου από το σημείο όπου βρίσκομαι τώρα– στέκομαι εδώ σήμερα ως Υπουργός Εξωτερικών αυτής της δημοκρατίας και ως δισέγγονο αποίκων που έφτασαν στον Νέο Κόσμο από την Ισπανία· στέκομαι εδώ για να αναγνωρίσω ένα χρέος που καμία πάροδος του χρόνου και καμία απόσταση δεν μπορούν ποτέ να σβήσουν.
Η ιστορία της Αμερικής, η ιστορία της χώρας μου, φέρει παντού τα ίχνη της αρχαιότητας. Η Ελλάδα είναι κυριολεκτικά αποτυπωμένη στην αρχιτεκτονική των κυβερνητικών μας κτιρίων: στους επιβλητικούς κίονες, στους θόλους και στα μνημεία που κοσμούν την πρωτεύουσά μας. Η πόλη όπου γεννήθηκε το Σύνταγμά μας –η Φιλαδέλφεια– φέρει και η ίδια ελληνικό όνομα. Οι άνδρες που ίδρυσαν τη χώρα μου γοητεύονταν από την κληρονομιά που λάβαμε από τη δική σας. Διέθεταν βαθιά γνώση της ιστορίας –και είχαν πλήρη επίγνωση της μοναδικής θέσης που κατείχαν σ' αυτήν–, ωστόσο καμία άλλη εποχή του παρελθόντος δεν κέντριζε το ενδιαφέρον ή τη φαντασία τους όσο η αρχαιότητα. Πολλοί εκπλήσσονται όταν μαθαίνουν ότι ο συγγραφέας που μνημονεύεται συχνότερα στα «Federalist Papers» (τα Κείμενα των Φεντεραλιστών) δεν ήταν κάποιος φιλόσοφος του Διαφωτισμού ή πολιτικός θεωρητικός. Όχι, ο συγγραφέας που αναφέρεται συχνότερα στα κείμενα αυτά ήταν ο Πλούταρχος, ο Έλληνας βιογράφος των μεγάλων ανδρών της Ελλάδας και της Ρώμης.
Έχουν γραφτεί και ειπωθεί πολλά για την επίδραση της αρχαίας Ελλάδας στις ιδέες των Αμερικανών Ιδρυτών – αλλά και, σε τελική ανάλυση, το σύνολο των δυτικών φιλοσόφων και πολιτικών ανδρών που προηγήθηκαν αυτών. Οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε τα βασικά ιστορικά στοιχεία. Η Αθήνα μάς χάρισε τη δημοκρατία. Ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης μάς κληροδότησαν τη δυτική φιλοσοφία. Οι αντιλήψεις μας για τον νόμο, την αρετή, την ιδιότητα του πολίτη και τη δημοκρατική διακυβέρνηση διαμορφώθηκαν στις ελληνικές πόλεις-κράτη. Ακόμη και μεγάλο μέρος του πολιτικού μας λεξιλογίου – λέξεις όπως δημοκρατία, τυραννία, αλλά και η ίδια η λέξη «πολιτική» – έχει τις ρίζες του εδώ.
Όλα αυτά είναι αληθή. Ωστόσο, όσα οφείλουμε σ' αυτόν τον τόπο – ως Αμερικανοί και ως Δυτικοί – είναι στην πραγματικότητα πολύ πιο βαθιά. Αυτοί οι θεσμοί και αυτές οι ιδέες αποτελούσαν την εξωτερική έκφραση πιο θεμελιωδών χαρακτηριστικών που διακρίνουμε στους αρχαίους Έλληνες – χαρακτηριστικών που δεν μπορούν να περιοριστούν σε κάποιο συγκεκριμένο πολιτικό σύστημα ή θεωρία.
Εδώ, στην Αθήνα, συναντήσαμε την πρώτη ολοκληρωμένη εκδήλωση όλων εκείνων των ουσιωδών χαρακτηριστικών που έμελλε να καθορίσουν τη Δύση: την έντονη ατομικότητα και την ακατάβλητη φιλοδοξία, την τολμηρή εξερεύνηση και την εφευρετικότητα, τη δίψα για ανακάλυψη, για περιπέτεια, ρίσκο και δόξα. Μια ακόρεστη περιέργεια για τον κόσμο και τις αρχές που διέπουν τη λειτουργία του, μια διακαή επιθυμία να γνωρίσουν τα μυστήρια της φύσης και να κατανοήσουν τα μυστικά του σύμπαντος. Μια ανυπομονησία απέναντι στην έννοια του αδύνατου, μια τάση να αμφισβητούν κάθε όριο και περιορισμό, προσπαθώντας με κάθε τρόπο να διεισδύσουν στα βάθη του αγνώστου.
Αυτά δεν ήταν απλώς τα δόγματα ή οι αρχές μιας συγκεκριμένης φιλοσοφικής σχολής. Ήταν τα χαρακτηριστικά ενός λαού – που εκφράζονταν στις παραδόσεις, τις ιστορίες και τη φαντασία του, στις αρετές που απαιτούσε από τους πολίτες του, καθώς και στα ιδανικά για τα οποία ζούσε, αγωνιζόταν και πέθαινε.
Το να γνωρίζουμε εκείνους σημαίνει να γνωρίζουμε τον εαυτό μας.
Αυτό που άνθισε εδώ ήταν η δυτική επιθυμία να αποκαλυφθεί ότι η άγνοια, το σκοτάδι και η απόσταση είχαν κρατήσει κρυμμένο από τον ανθρώπινο νου. Οι Έλληνες δεν διαμόρφωσαν απλώς την ιστορία· μας χάρισαν την ίδια την ιστορία. Μεγάλο μέρος των όσων γνωρίζουμε για πολλούς αρχαίους πολιτισμούς προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από τις καταγραφές Ελλήνων εξερευνητών και ιστορικών — ανθρώπων που δεν περιορίστηκαν στο να εξιστορήσουν τα πεπραγμένα του δικού τους λαού, αλλά τόλμησαν να ταξιδέψουν μακριά, παρατηρώντας και καταγράφοντας τα χρονικά ξένων λαών και πολιτισμών σε κάθε γωνιά της γης.
Εκεί που άλλοι έστρεφαν το βλέμμα τους προς τα μέσα, οι Έλληνες ήταν οι πρώτοι που εστίασαν προς τα έξω, αναζητώντας τη συγκίνηση και τη δόξα της ανακάλυψης του ξένου και του καινούργιου. Αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό ώθησε τη Δύση να δημιουργήσει και να οικοδομήσει επιτεύγματα που άλλοι δεν μπορούσαν, διαφοροποιώντας μας από τόσους άλλους πολιτισμούς, για τους οποίους η σταθερότητα και η απλή επιβίωση αποτελούσαν τους ύψιστους σκοπούς της ζωής.
Δεν είναι όμως μόνο η φιλοδοξία για την εξερεύνηση του αγνώστου που κληρονομούμε από τους Έλληνες· είναι η πεποίθηση ότι το άγνωστο μπορεί να γίνει γνωστό. Η βεβαιότητα ότι ο κόσμος μπορεί να χαρτογραφηθεί, να μετρηθεί και να κατανοηθεί – και ότι υπάρχει μια ορθολογική τάξη στο σύμπαν, η οποία διέπεται από ορισμένους θεμελιώδεις νόμους, νόμους που ο άνθρωπος μπορεί να παρατηρήσει και το πνεύμα να κατανοήσει.
Αυτό αποτέλεσε το θεμέλιο της δυτικής σκέψης: των μαθηματικών, της επιστήμης και της ιατρικής μας. Της φιλοσοφίας, της ηθικής και της θρησκείας μας. Άνοιξε τον δρόμο ώστε το Ευαγγέλιο του Ιησού Χριστού να βρει εύφορο έδαφος στην Ευρώπη και να ανθίσει, εξελισσόμενο στην αυτοκρατορία του Χριστιανικού κόσμου. Υπήρξε η βάση για τον πλούτο της χριστιανικής θεολογίας – του Αυγουστίνου, του Ακινάτη και ολόκληρης της παράδοσης του φυσικού δικαίου.
Γέννησε έναν πολιτισμό που δεν χαρακτηριζόταν μόνο από μια κοινή κουλτούρα, αλλά και από μια κοινή ανθρωπολογία – μια κοινή αντίληψη για τον άνθρωπο και τη θέση του στο σύμπαν. Οι απόγονοί του θα μοιράζονταν όχι μόνο την ιδέα μιας φυσικής τάξης, αλλά και μια ιδιαίτερη αντίληψη για την αρετή, τον προορισμό και τη μοίρα, την αλήθεια, το αγαθό και το κάλλος, καθώς και για έναν κώδικα που υπαγορεύει τον τρόπο με τον οποίο οφείλουν να ζουν οι άνθρωποι, και για αντικειμενικά πρότυπα και ιδεώδη προς τα οποία αξίζει να τείνουμε.
Για τους Έλληνες της αρχαιότητας, η επιδίωξη της αριστείας αποτελούσε την ίδια την αρχή της ανθρώπινης ύπαρξης. Οργάνωναν ολόκληρο τον δημόσιο βίο γύρω από την άμιλλα, τη φιλοδοξία και τον ανταγωνισμό: στη φιλοσοφία και την ποίηση, στη γλυπτική και το δράμα, στον αθλητισμό και την τέχνη, στον πόλεμο και την πολιτική διακυβέρνηση. Η κλασική ελληνική πόλη ήταν ένας στίβος όπου οι σπουδαίοι άνδρες δοκιμάζονταν και αποδείκνυαν την αξία τους, καλλιεργώντας τις δυνατότητές τους μέσα από έναν διαρκή αγώνα – προσπαθώντας να γίνουν οι καλύτεροι, οι ισχυρότεροι, οι ωραιότεροι, καταβάλλοντας κάθε προσπάθεια για να πλησιάσουν όσο το δυνατόν περισσότερο την τελειότητα.
Γνωρίζω βέβαια ότι στα σύγχρονα αυτιά όσα μόλις περιέγραψα —αυτός ο τρόπος ζωής— μπορεί να ακούγονται παράξενα, ίσως και σκληρά. Το ιδεώδες πολλών σύγχρονων ιδεολογιών έχει καταλήξει, για να είμαστε ειλικρινείς, σε έναν κόσμο απόλυτης ασφάλειας, απαλλαγμένο από ρίσκο ή αποτυχία, όπου δεν υπάρχει ούτε η δόξα της νίκης ούτε η ντροπή της ήττας. Πολύ συχνά στις μέρες μας, κινούμαστε προς τα κάτω. Διαμορφώνουμε τα πρότυπά μας έτσι ώστε να διασφαλίσουμε ότι κανείς δεν θα χάσει και νοιαζόμαστε περισσότερο για την άνεση των λιγότερο ικανών παρά για τις δυνατότητες των κορυφαίων. Κρατάμε ό,τι πιο ξεχωριστό υπάρχει ανάμεσά μας δέσμιο του μέσου όρου, του συνηθισμένου και του μέτριου.
Οι άνδρες που δημιούργησαν τον Παρθενώνα έθεταν ως στόχο την άνοδο προς τα πάνω. Πίστευαν ότι η ύψιστη και ευγενέστερη φιλοδοξία στη ζωή ήταν να ξεπεράσουν τους πάντες, να προσπαθούν να είναι οι καλύτεροι σε όλα. Οι αρχαίες ελληνικές πόλεις-κράτη έσφυζαν από έντονο πάθος, ανταγωνισμό, φατριασμό και συγκρούσεις. Όμως, μέσα από αυτόν τον διαρκή αγώνα για διάκριση, γεννήθηκε η σπουδαία άνθηση της τέχνης, της φιλοσοφίας και της πολιτικής και πνευματικής δημιουργικότητας, η οποία μετέτρεψε ένα σύνολο μεσογειακών πόλεων στην κοιτίδα του σπουδαιότερου πολιτισμού στον κόσμο.
Το «θυμικό» –όπως το αποκαλούσαν οι αρχαίοι Έλληνες, εκείνη τη φλόγα του πάθους, της δύναμης, του θάρρους και της υπερηφάνειας– αποτελεί την καρδιά κάθε μεγάλου πολιτισμού. Και χωρίς αυτό; Χωρίς αυτό, τα έθνη χάνουν τη θέληση να αγωνιστούν, τη θέληση να προσπαθήσουν, τη θέληση να επιβιώσουν.
Σήμερα, ένα μεγάλο μέρος της Δύσης έχει λησμονήσει αυτό το χαρακτηριστικό. Με την πάροδο του χρόνου, εμείς στη Δύση φτάσαμε να ντρεπόμαστε για τα ίδια εκείνα στοιχεία που μας καθιστούσαν ξεχωριστούς. Νιώσαμε αμηχανία για το γεγονός ότι τα επιτεύγματά μας μάς διαφοροποιούσαν από τον υπόλοιπο κόσμο. Η ευημερία μας μετατράπηκε, κατά κάποιον τρόπο, σε πηγή ενοχής. Πάψαμε να πιστεύουμε ότι αξίζαμε και ότι είχαμε κερδίσει το μεγαλείο μας.
Η λέξη «εθνικισμός» κατέληξε να θεωρείται μεμπτή. Έτσι, γκρεμίσαμε τα μνημεία μας και αποκηρύξαμε την ίδια μας την ιστορία. Σε πάρα πολλά μέρη, μάλιστα, διδάξαμε στα παιδιά μας να ντρέπονται για τις χώρες που επρόκειτο να κληρονομήσουν. Παράλληλα, ανοίξαμε τα σύνορά μας, μεταφέραμε τη βιομηχανική μας παραγωγή στο εξωτερικό και αφήσαμε τις ένοπλες δυνάμεις μας να μαραζώσουν και να παρακμάσουν.
Με το πέρασμα του χρόνου, φαινόταν να εκχωρούμε όλο και μεγαλύτερο μέρος της κυριαρχίας μας, μεταβιβάζοντας τη λήψη αποφάσεων σε παγκόσμιες γραφειοκρατίες που βρίσκονταν πέρα από κάθε δυνατότητα ελέγχου εκ μέρους μας.
Ωστόσο, υπήρξαν άλλοι που έσπευσαν με ικανοποίηση να καλύψουν το κενό που αφήσαμε πίσω μας – το κενό που προκλήθηκε από τη δική μας αδυναμία. Καθώς η αυτοπεποίθηση της Δύσης κλονιζόταν, οι αντίπαλοι και οι ανταγωνιστές της γίνονταν όλο και πιο διεκδικητικοί, συσσωρεύοντας πλούτο και ισχύ στη θέση μας.
Σήμερα, βρισκόμαστε σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Διότι η επόμενη δεκαετία και οι αποφάσεις που θα λάβουμε θα καθορίσουν την πορεία του επόμενου αιώνα. Η κατεύθυνση που θα επιλέξουμε θα κρίνει αν η Δύση θα διατηρήσει την ηγετική της θέση στον κόσμο ή αν θα αποδεχθεί μοιρολατρικά ένα μέλλον ατροφίας, υποτέλειας και παρακμής. Είτε θα επιλέξουμε να δράσουμε τώρα, είτε θα χάσουμε οριστικά τη δυνατότητα δράσης.
Υπό την ηγεσία του Προέδρου Τραμπ, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κάνει την επιλογή τους. Επιλέγουμε την αταλάντευτη επιδίωξη της εθνικής ισχύος: να ανακτήσουμε τον έλεγχο των κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού μας, να εκβιομηχανίσουμε ξανά την οικονομία μας, να ανασυγκροτήσουμε την άμυνά μας, να αγωνιστούμε για την κυριαρχία στις τεχνολογίες και τις βιομηχανίες του μέλλοντος.
Επιλέγουμε να κατακτήσουμε νέα σύνορα: στην προηγμένη μεταποίηση και την υπερ-νοημοσύνη· στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα οπλικά συστήματα και τον πόλεμο· στα μικροκυκλώματα, τα ορυκτά, τον κυβερνοχώρο και κάθε άλλο πεδίο των ανθρώπινων δυνατοτήτων. Να απελευθερώσουμε τη δυναμική μας, να ανακατασκευάσουμε τα εργοστάσιά μας, να στείλουμε ξανά τους αστροναύτες μας στη Σελήνη και να εγκαινιάσουμε μια νέα εποχή εξερεύνησης του διαστήματος.
Παρά τα υψηλά τους ιδανικά, οι αρχαίοι Έλληνες δεν ήταν αφελείς. Κατανοούσαν ότι τα έθνη έχουν συμφέροντα. Κατανοούσαν ότι η άσκηση πολιτικής απαιτεί σύνεση και διπλωματία, αλλά κατανοούσαν επίσης ότι απαιτεί την ικανότητα χρήσης βίας όταν η σύνεση και η διπλωματία αποτυγχάνουν. Κατανοούσαν ότι η ισχύς δεν απαιτεί μόνο να διαθέτεις τα μέσα για να υπερασπιστείς τον εαυτό σου, αλλά απαιτεί και την αξιοπιστία ότι είσαι πρόθυμος να τα χρησιμοποιήσεις.
Αυτή είναι η κλασική αντίληψη για την πολιτική και τη διακυβέρνηση που η κυβέρνηση Τραμπ ελπίζει να ανακτήσει – να την ανακτήσει όχι μόνο για τη χώρα μας, αλλά για το σύνολο του πολιτισμού μας.
Πιστεύουμε ότι η Ευρώπη μπορεί να αφυπνιστεί από τον μακρόχρονο λήθαργό της και να αναζωπυρώσει τη φλόγα που άναψε εδώ πριν από χιλιετίες.
Υπάρχουν ήδη ενδείξεις.
Σε ολόκληρη την ήπειρο, γινόμαστε μάρτυρες αυτού που ελπίζουμε ότι θα αποτελέσει την απαρχή μιας αλλαγής γενιάς: ραγδαία αύξηση των αμυντικών δαπανών, πλήθος νέων συνεργασιών και προγραμμάτων, καθώς και διεύρυνση της κατασκευαστικής και παραγωγικής δραστηριότητας, σε συνέχεια των ιστορικών δεσμεύσεων για την άμυνα που αναλήφθηκαν πέρυσι στη Χάγη.
Η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της μεταβολής. Ο λαός αυτής της χώρας απέδειξε για άλλη μια φορά ότι αποτελεί πολύτιμο φίλο τόσο για την Ευρώπη όσο και για τις Ηνωμένες Πολιτείες, σε κάθε τομέα —από την ενέργεια και το μεταναστευτικό έως την άμυνα, όπου η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε πρότυπο συμμάχου.
Και είναι ειλικρινής μας ελπίδα ότι ολόκληρη η Ευρώπη θα ακολουθήσει το παράδειγμά σας.
Αν και τα έντονα πάθη ενδέχεται κατά καιρούς να έχουν δοκιμάσει τους δεσμούς φιλίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρώπης, δεν πρέπει να επιτρέψουμε να διαρρηχθούν αυτοί οι δεσμοί. Οφείλουμε να ενισχύσουμε από κοινού μια συμμαχία ικανή να αντιμετωπίσει τις απειλές της εποχής μας.
Και μπορούμε να το κάνουμε. Διότι δεν πιστεύουμε ότι η διατλαντική φιλία πρέπει να αποτελεί παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Το αντίθετο μάλιστα: το όραμά μας είναι μια συμμαχία της οποίας η ισχύς υπερβαίνει το άθροισμα των επιμέρους τμημάτων της. Πρόκειται για ένα όραμα που είδαμε να υλοποιείται μόλις τον περασμένο μήνα, μέσα από μια πρωτοφανή νέα συμφωνία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Δανίας και της Γροιλανδίας – μια συμφωνία που θα αναδιαμορφώσει την Αρκτική και θα ενισχύσει την ασφάλεια ολόκληρου του ΝΑΤΟ. Και οι τρεις εταίροι που συμμετείχαν στη συμφωνία βγήκαν κερδισμένοι. Ολόκληρη η Ευρώπη –καθώς και το ΝΑΤΟ και οι Ηνωμένες Πολιτείες– κατέστησαν ασφαλέστερες και ισχυρότερες χάρη σε αυτήν.
Θέλουμε να κερδίσουμε μαζί. Πρέπει να κερδίσουμε μαζί.
Στις μέρες μας, έχει γίνει της μόδας να πιστεύουμε ότι μια φωτισμένη εξωτερική πολιτική σημαίνει να δίνουμε προτεραιότητα στην παγκόσμια κοινότητα έναντι του ίδιου μας του λαού. Και νομίζω ότι, και σε αυτό το σημείο, έχουμε πολλά να διδαχθούμε από τους άνδρες της αρχαίας Ελλάδας, διότι εκείνοι γνώριζαν πως δεν υπήρχε τίποτα εγωιστικό ή μεμπτό στην αφοσίωση προς το έθνος, ούτε και στον αγώνα για την υπεράσπιση των συμφερόντων του πάνω από κάθε τι άλλο.
Πίστευαν ακράδαντα στο ιδεώδες του σπουδαίου άνδρα: της εξαιρετικής εκείνης προσωπικότητας που αποκτά την αθανασία μέσα από τα ίδια της τα έργα. Πίστευαν, ωστόσο, ότι η δόξα και η φήμη κερδίζονταν μέσα από την προσπάθεια, τη θυσία και την επίτευξη μεγάλων κατορθωμάτων για χάρη κάποιου σκοπού ανώτερου από τον εαυτό τους. Η μορφή του ήρωα που κυριαρχούσε στον αρχαιοελληνικό κόσμο ήταν εκείνη του άνδρα που ήταν πρόθυμος να καταβάλει οποιοδήποτε τίμημα για έναν σκοπό άξιο της αφοσίωσής του.
Το βλέπουμε αυτό στον Σωκράτη, ο οποίος αρνήθηκε να εγκαταλείψει την αναζήτηση της αλήθειας, ακόμη και με τίμημα την ίδια του τη ζωή. Το βλέπουμε στη θρυλική στάση των 300 Σπαρτιατών —κυκλωμένων και αριθμητικά συντριπτικά μειονεκτούντων απέναντι στα τεράστια στρατεύματα της Περσίας— οι οποίοι αρνήθηκαν την ευκαιρία να σωθούν, επιλέγοντας να πολεμήσουν μέχρις εσχάτων αντί να εγκαταλείψουν τη θέση ή το καθήκον τους. Και το βλέπουμε στον επικό μύθο του Αχιλλέα, στον οποίο προσφέρεται η επιλογή να επιστρέψει στην πατρίδα και να ζήσει μια μακρά και ειρηνική ζωή, αλλά εκείνος επιλέγει αντ' αυτού να παραμείνει στην Τροία και να χάσει τη ζωή του επιδιώκοντας την αιώνια δόξα.
Αυτές —αυτές είναι οι αρετές που διαμόρφωσαν την ηθική φαντασία της Δύσης. Από τον χριστιανό μάρτυρα που αρνήθηκε να προδώσει την πίστη του έως τον πατριώτη που έδωσε τη ζωή του για την πατρίδα του· από τον Άγιο Θωμά Μορ έως τη Μάχη του Άλαμο, διατρέχοντας τα αθάνατα καταληκτικά λόγια της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών, που λένε: «Δεσμευόμαστε αμοιβαία ο ένας στον άλλον με τη ζωή μας, την περιουσία μας και την ιερή μας τιμή».
Από τους Έλληνες κληρονόμησε η Δύση την αίσθηση του καθήκοντος – μια ακλόνητη αφοσίωση στον κώδικα αξιών, στον σκοπό και στην πατρίδα του καθενός. Οι ήρωές μας, οι ήρωες της Δύσης, είναι εκείνοι που επιλέγουν να παραμείνουν πιστοί στο καθήκον τους ακριβώς τη στιγμή που αυτό είναι πιο δύσκολο και επώδυνο: ο άνθρωπος που τηρεί τον λόγο του, ο στρατιώτης που δεν εγκαταλείπει τη θέση του, ο καπετάνιος —ο εμβληματικός καπετάνιος— που βυθίζεται μαζί με το πλοίο του.
Αυτό διαφέρει ριζικά από όσα βλέπουμε, ακόμη και σήμερα, παραδείγματος χάριν σε φανατικούς όπως οι ριζοσπάστες μουλάδες του Ιράν, των οποίων η λατρεία του θανάτου εξυμνεί τα παιδιά-βομβιστές αυτοκτονίας ως εθνικούς ήρωες και παρουσιάζει το μαρτύριο ως αυτοσκοπό.
Οι ήρωές μας – οι ήρωές μας μπορεί να είναι πρόθυμοι να πεθάνουν για τον σκοπό τους, αλλά δεν λατρεύουν τον θάνατο. Ακριβώς επειδή εκτιμούμε τη ζωή, αναγνωρίζουμε τον ηρωισμό σε εκείνους που θα προτιμούσαν να τη θυσιάσουν παρά να προδώσουν τις αρχές τους. Σήμερα, θεωρούμε δεδομένες τις δυτικές αντιλήψεις για αυτές τις έννοιες – τον ηρωισμό, την τιμή, το καθήκον. Υποθέτουμε ότι αυτές είναι, κατά κάποιον τρόπο, οικουμενικές για όλους τους ανθρώπους, σε κάθε εποχή και σε κάθε τόπο. Δεν είναι όμως έτσι. Αποτελούν προϊόν ενός ιδιαίτερου χαρακτήρα – ενός χαρακτήρα που αναδύθηκε εδώ και διαμόρφωσε ολόκληρη την πορεία του πολιτισμού που ακολούθησε. Ενός πολιτισμού που οφείλουμε να υπερασπιστούμε σήμερα με το ίδιο πάθος που επέδειξαν οι πρόγονοί μας.
Τη σκυτάλη από τους άνδρες που έχτισαν τον Παρθενώνα παρέλαβαν οι αρχιτέκτονες της ευρωπαϊκής χριστιανοσύνης, οι οποίοι ύψωσαν τους καθεδρικούς ναούς του Μιλάνου, της Κολωνίας και της Φλωρεντίας. Η αναζήτηση της τελειότητας στην ανθρώπινη μορφή, που ενέπνεε τους αρχαίους Έλληνες γλύπτες, βρήκε νέα έκφραση στο πρόσωπο του Μιχαήλ Αγγέλου. Την αναζήτηση των Ελλήνων φιλοσόφων για τη δομή του σύμπαντος κληρονόμησαν ο Κοπέρνικος και στη συνέχεια ο Γαλιλαίος, ο Κέπλερ και ο Νεύτων.
Η δίψα για νέα γνώση ήταν εκείνη που γέννησε την πρώτη αποστολή του Μαγγελάνου για τον περίπλου της Γης, την ανακάλυψη της Αμερικής από τον Κολόμβο και, τελικά, το ταξίδι του «Απόλλων 11» στη Σελήνη. Και τα χαρίσματα που οδήγησαν τον Μέγα Αλέξανδρο στην κατάκτηση ολόκληρου του γνωστού κόσμου επανεμφανίστηκαν στον Καίσαρα, κατόπιν στον Καρλομάγνο και στον Κορτές.
Και στην Αμερική, η ίδια αυτή παράδοση ανακαλύφθηκε εκ νέου. Μια ανοιχτή και άγρια γη έγινε το σκηνικό μιας μεγάλης αναγέννησης της δυτικής φαντασίας και φιλοδοξίας. Η ελληνική επιδίωξη για νέους ορίζοντες μετουσιώθηκε στο αμερικανικό πνεύμα του «μετώπου» (frontier spirit). Ο πολιτισμός της Αθήνας και της Ρώμης μεταμόρφωσε μια νεοσύστατη παραθαλάσσια δημοκρατία σε μια αυτοκρατορία ηπειρωτικών διαστάσεων.
Οι σπουδαιότεροι Αμερικανοί κάθε γενιάς έφεραν τα αλάνθαστα χαρακτηριστικά των προγόνων τους: γεννημένοι στην Αθήνα, διαμορφωμένοι από τη Ρώμη, βαπτισμένοι στον Χριστιανισμό, ατσαλωμένοι στο καμίνι της μεσαιωνικής Ευρώπης, προικισμένοι με το αγγλικό πνεύμα της ελευθερίας και στη συνέχεια μεταφερμένοι πέρα από τον Ατλαντικό για να αναγεννηθούν στις ακτές ενός νέου κόσμου.
Πρέπει τώρα να ανακαλύψουμε ξανά, από κοινού, εκείνο το πνεύμα. Βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής – ένα σημείο καμπής όχι μόνο για την ιστορία του έθνους μου, αλλά και για το σύνολο του πολιτισμού μας.
Οι απειλές που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι εξίσου πραγματικές με εκείνες που εκδηλώθηκαν στο δραματικό σκηνικό της αρχαιότητας.
Τα εθνικά συμφέροντα δεν εξαλείφθηκαν με την εμφάνιση των διεθνών θεσμών. Ο πόλεμος δεν εξαφανίστηκε επειδή και μόνο εμείς προτιμήσαμε την ειρήνη. Άλλα κράτη συνέχισαν να εξοπλίζονται, να επιδιώκουν την επιρροή και να ανταγωνίζονται για εδάφη, τεχνολογία, πόρους, αγορές, ενέργεια και ισχύ.
Και τώρα, ο πόλεμος επανέρχεται. Ο ανταγωνισμός μεταξύ μεγάλων δυνάμεων αναζωπυρώνεται. Η ευαλωτότητα, η επιθετικότητα, η τρομοκρατία και ένα ολόκληρο σύμπαν νέων απειλών και επιθέσεων εμφανίζονται ξανά.
Οφείλουμε, λοιπόν, να ανασυγκροτήσουμε τους θεσμούς και τις συμμαχίες μας για να αντιμετωπίσουμε από κοινού αυτές τις απειλές, κατανοώντας ότι σκοπός τους δεν είναι η κατάργηση της κυριαρχίας των εθνών που τα απαρτίζουν, αλλά η υπεράσπισή της. Και ότι τα έθνη δεν χρειάζεται να απεμπολήσουν τη διακριτή τους ταυτότητα προκειμένου να αναγνωρίσουν τα κοινά τους συμφέροντα.
Έχουμε οικοδομήσει ένα σχετικό μοντέλο συνεργασίας με τους εταίρους μας εδώ στην Ελλάδα. Στις αμυντικές μας συμπράξεις, στους τομείς της ενέργειας και της τεχνολογίας, καθώς και στην κοινή μας φιλοδοξία να θωρακίσουμε τα σύνορα της Ευρώπης απέναντι στις απειλές της μαζικής μετανάστευσης.
Η φιλία μας ανάγεται στα πρώτα χρόνια της δικής μου χώρας. Όταν η Ελλάδα εξεγέρθηκε το 1821 για να ανακτήσει την ανεξαρτησία της μετά από αιώνες οθωμανικής κυριαρχίας, οι Αμερικανοί αναγνώρισαν κάτι οικείο σε εκείνον τον αγώνα. Τρία χρόνια αργότερα, ο σπουδαίος Αμερικανός πολιτικός Ντάνιελ Γουέμπστερ εκφώνησε μια περίφημη ομιλία στο Κογκρέσο, συμβάλλοντας στο να τεθεί ο σκοπός της Ελληνικής Επανάστασης υπόψη των εκπροσώπων της νεαρής αμερικανικής δημοκρατίας.
Και ξεκίνησε στρέφοντας την προσοχή τους σε όσα τους περιέβαλλαν. Ιδού τι είπε στην ομιλία του: «Αυτή η ελεύθερη μορφή διακυβέρνησης, αυτή η λαϊκή συνέλευση... αυτή η πρακτική του ελεύθερου διαλόγου και της δημόσιας συζήτησης, η αναμέτρηση πνεύματος με πνεύμα... ακόμη και το κτίριο στο οποίο συγκεντρωνόμαστε, αυτοί οι αρμονικοί κίονες, αυτή η περίτεχνη αρχιτεκτονική, όλα μας υπενθυμίζουν ότι η Ελλάδα υπήρξε και ότι εμείς, όπως και όλη η ανθρωπότητα, της οφείλουμε πολλά».
Τα λόγια αυτά παραμένουν εξίσου αληθινά σήμερα όσο και τη στιγμή που ειπώθηκαν. Και όλοι εμείς – όχι μόνο οι Αμερικανοί, αλλά και οι Ευρωπαίοι και οι φίλοι μας σε ολόκληρη τη Δύση – οφείλουμε να διδαχθούμε ξανά τα μαθήματα που οι πρόγονοί μας άντλησαν από αυτόν τον τόπο και την ιστορία του.
Η ιστορία της Ελλάδας δεν μας προσφέρει απλώς μια ματιά στις πρώιμες μορφές των θεσμών μας· η ιστορία της Ελλάδας μάς δείχνει μια εικόνα του ίδιου μας του εαυτού.
Μας δείχνει ότι κληρονομήσαμε το πνεύμα σπουδαίων ηρώων και ότι οφείλουμε να είμαστε περήφανοι – βαθιά περήφανοι – για την καταγωγή μας. Πρέπει να θαυμάζουμε τα επιτεύγματα που οι πρόγονοί μας δημιούργησαν σ' αυτόν τον τόπο. Η ιστορία του πολιτισμού μας είναι η σπουδαιότερη ιστορία που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα. Και ξεκίνησε εδώ, με τους πρώτους άνδρες και τις πρώτες γυναίκες της Δύσης. Από αυτούς – ακριβώς από αυτούς – μπορούμε να ανακαλύψουμε ξανά τις αρετές, το θάρρος και τη δύναμη για να αντιμετωπίσουμε τους κινδύνους της εποχής μας.
Σας ευχαριστώ.
Αναπαραγωγή του άρθρου μπορεί να γίνει μόνο με ευδιάκριτη αναφορά στην πηγή CosmoStatus και χρήση live link
Πηγή: USEMBASY
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου